Otizmde bağırsak–beyin bağlantısı: sindirim ve genetik testleri neden önce gelir ve EICADD'nin protokolleri bunları nasıl kullanır

Otizmli çocukların ebeveynlerine sindirimi sorun; hızla bir örüntü belirir: kronik kabızlık ya da ishal, reflü, şişkinlik, egzama, bir avuç yiyeceğe daralmış bir beslenme düzeni ve bozuk uyku. Bunlar rastlantısal değildir. Bağırsak ve beyin; sinirler, hormonlar, bağışıklık sistemi ve bağırsakta yaşayan trilyonlarca mikropla birbirine bağlıdır ve son on beş yılın araştırmaları bu bağlantının iki yönlü işlediğini göstermiştir. Bu makale otizmde bağırsak–beyin ekseni hakkında bilinenleri, sindirim ve genetik testlerinin neleri ortaya çıkarabileceğini ve EICADD'nin kimyasal olmayan protokollerinin bu sonuçları nasıl kullandığını açıklıyor.

Otizmde sindirim sorunları ne kadar yaygın

Gastrointestinal belirtiler otizmli çocukların büyük bir bölümünde bildirilir — çalışmalar arasında tahminler yaklaşık %40'tan %70'in üzerine kadar değişir; bu, tipik gelişen çocuklardaki oranın birkaç katıdır. En yaygın olanı kabızlıktır; onu ishal, karın ağrısı, reflü ve şişkinlik izler. Yiyecek seçiciliği otizmli çocukların çoğunluğunu etkiler ve beslenmeyi sıklıkla birkaç kıvama ya da markaya daraltır.

İki özellik bu belirtileri bir konfor meselesinin ötesine taşır. Birincisi, davranışsal belirtilerin şiddetiyle ilişkilidirler: daha fazla gastrointestinal sorunu olan çocuklarda daha fazla huzursuzluk, daha fazla uyku bozukluğu, daha fazla kendine zarar verme ve dikkatte daha fazla güçlük görülme eğilimi vardır. İkincisi, karın ağrısını tarif edemeyen bir çocuk bunu davranışla ifade eder — saldırganlık, içe kapanma, gece uyanmaları ya da oturmayı reddetme olarak — ve neden devam ederken bu bir davranış sorunu olarak tedavi edilir.

Bağırsak–beyin ekseni, kısaca

Bağırsak, vagus siniriyle beyne bağlı, birkaç yüz milyon nörondan oluşan kendi sinir sistemine sahiptir. Vücuttaki serotoninin büyük bölümünü ve başka birçok sinyal molekülünü üretir. Vücuttaki en büyük bağışıklık hücresi topluluğunu barındırır. Ayrıca yiyecekleri sindiren, vitaminler ve kısa zincirli yağ asitleri üreten, bağışıklık sistemini eğiten ve beyne ulaşan bileşikler üreten bir mikrop topluluğuna ev sahipliği yapar.

Bu kanalların her biri beyin işlevini etkileyebilir. Bağırsak duvarındaki iltihaplanma, beyin dahil tüm vücutta iltihap sinyallerini artırır. Mikrop topluluğundaki değişiklikler hangi bileşiklerin üretilip emileceğini değiştirir. Dar bir beslenmeden ya da zayıf emilimden kaynaklanan besin eksiklikleri, beynin ihtiyaç duyduğu ham maddeleri etkiler. Ağrı ve rahatsızlık uykuyu bozar; bu da her şeyi etkiler.

Otizmde çalışmalar, tipik gelişen çocuklara kıyasla bağırsak mikrobiyomunun bileşiminde farklılıklar, daha yüksek oranda bağırsak iltihabı ve geçirgenliği ve değişmiş metabolik profiller bulmaktadır. Bu farklılıkların neden mi, sonuç mu yoksa her ikisi mi olduğu hâlâ araştırılıyor — ancak bağırsağı tedavi etmenin davranışı değiştirdiğine dair klinik gözlem, harekete geçecek kadar sağlamdır.

Sindirim testleri neyi arar

EICADD'de sindirim testi tek bir test değil, örneklemenin doğru biçimde yapıldığı ve sonuçların çocuğun belirtilerini gerçekte neyin tetiklediğini belirlemek için yapay zekâ desteğiyle analiz edildiği yapılandırılmış bir araştırmadır. Çocuğun öyküsüne bağlı olarak şunları içerebilir:

• Kapsamlı dışkı analizi: bakteri topluluklarının dengesi, mantar aşırı çoğalması varlığı, iltihap ve bağışıklık etkinliği belirteçleri, sindirim ve emilim belirteçleri.
• Gerçek tepkileri davranışsal yiyecek reddinden ayırmak için gıda intoleransı ve hassasiyet değerlendirmesi.
• Bağırsak geçirgenliği ve iltihap belirteçleri.
• Beslenme durumu: demir, D vitamini, B12, çinko ve kısıtlı beslenen çocuklarda sıklıkla düşük olan diğer besinler.
• Yalnızca diyet değişikliğiyle değil, beslenme terapisiyle ele alınan beslenme alışkanlıkları, kıvam hassasiyeti ve yemek zamanı davranışlarının değerlendirilmesi.

Çıktı, bir şeylerin yolunda olmayabileceğine dair genel bir varsayım değil, bu çocuğun bağırsağında neyin yolunda gitmediğinin net bir tablosudur.

Genetik testler neden aynı konuşmanın parçası

Otizm ve gelişimsel gecikmenin önemli bir genetik bileşeni vardır ve çocukların anlamlı bir bölümünde belirli bir genetik bulgu, ailenin ve ekibin ne yapacağını değiştirir. Bazı varyantlar diyet ya da beslenme tedavisine yanıt veren metabolik durumlara işaret eder. Bazıları izlenmesi gereken belirli tıbbi risklerle ilişkilidir. Bazıları da çocuğun sindirim sisteminin neden böyle davrandığını açıklar.

EICADD, yorumlamanın verimini ve doğruluğunu artırmak için yapay zekâ destekli analizle birlikte tüm ekzom ve genom dizilemesi ile başka çocuk planlayan aileler için taşıyıcılık testi kullanır. Genetik test, her çocuk için rutin olarak değil, AiDi değerlendirmesi ve öykü gerektirdiğinde önerilir — amaç, planı değiştiren bilgidir.

Dr. Al-Deri'nin edinilmiş otizm olarak adlandırdığı — çevresel ve biyolojik etkenlerin genetik bir yatkınlık üzerinde etki gösterdiği — tabloların genetik temeline ilişkin araştırmaları, nedenlere yönelik testlerin EICADD yaklaşımının kıyısında değil merkezinde yer almasının nedenlerinden biridir.

Sonuçlardan protokole

Test sonuçları EICADD'de geliştirilen iki protokolü besler; her ikisi de kimyasal değildir, yaklaşım olarak homeopatiktir ve standart bir paket olarak uygulanmak yerine çocuğun kendi analizine göre seçilir.

Sindirim sistemi protokolü hem sindirimin iyileşmesini hem de beyin gelişimini hedefler. Otizm, DEHB ya da diğer nörolojik farklılıklarla birlikte kabızlık, ishal, egzama ve ilgili belirtileri olan çocuklar için tasarlanmıştır ve kişiye özel bir beslenme planını, homeopatik ilaçları ve EICADD'ye özgü bitkisel müdahaleleri, seçici yeme tablonun bir parçasıysa beslenme terapisiyle birlikte bir araya getirir.

Beyaz cevher protokolü beynin beyaz cevherinin — bölgeler arasında sinyal taşıyan miyelinli bağlantıların — gelişimini hedefler ve otizm, DEHB, ataksi, doğumla ilişkili güçlükler ve diğer nörolojik durumları olan çocuklarda kullanılır. Bu protokol de yapay zekâ destekli değerlendirmeden ve her vakanın gerektirdiği belirli testlerden sonra seçilir.

EICADD'nin binlerce vakayı kapsayan klinik deneyiminde, bu protokolleri uygulayan çocuklar otizmle ilişkili özelliklerde azalmanın yanı sıra ruh hali, odaklanma, konuşma ve zekâ ölçümlerinde iyileşme gösterir. Protokoller birebir terapinin yerine değil, onunla birlikte yürütülür.

Ebeveynlerin ilk fark ettikleri

Aileler genellikle değişiklikleri öngörülebilir bir sırayla bildirir. Rahatsızlık giderildikçe önce uyku düzelir, çoğu zaman haftalar içinde. Ardından huzursuzluk ve öfke krizleri azalır, çünkü ağrı çekmeyen bir çocuğun diğer her şey için daha fazla kapasitesi vardır. Bunu terapi seanslarında dikkat ve katılım izler; onlarla birlikte konuşma ve sosyal hedeflerde daha hızlı ilerleme gelir. Seçiciliğin duyusal ve sindirimsel tetikleyicileri hafifledikçe beslenme de çoğu zaman genişler.

Bunların hiçbiri terapinin yerini almaz. Terapiyi olması gerekenden daha az etkili kılan engelleri ortadan kaldırır.

Ne zaman sindirim ve genetik testi istemelisiniz

• Çocuğunuzda otizm, DEHB ya da gelişimsel gecikme var ve buna ek olarak kronik kabızlık, ishal, reflü, şişkinlik veya egzama görülüyor.
• Çocuğunuzun beslenmesi birkaç yiyecek ya da kıvamla sınırlı.
• Uyku, belirgin bir neden olmaksızın sürekli bozuk.
• Davranış belirli yiyeceklerden sonra kötüleşiyor ya da bulamadığınız bir örüntüyle dalgalanıyor.
• Ailede otizm, gelişimsel gecikme, metabolik durumlar ya da zihinsel yetersizlik öyküsü var.
• Çocuğunuz daha önce sahip olduğu becerileri kaybetti.

EICADD'de önce AiDi değerlendirmesi yapılır ve bu değerlendirme, bu testlerden hangilerinin çocuğunuz için bilgi katacağını ekibe gösterir. Sonuç, belirtilerin yanı sıra nedenleri de ele alan bir plandır — ki kalıcı değişim yaratan tek plan türü budur.

Sık sorulan sorular

İnceleyenDr. Noraldin Al-Deri

Genetik uzmanı, otizm araştırmacısı ve AiDi cihazının mucidi